Baba Marta

[aavp]

[aavp]

Baba Marta günü.
Baba büyükanne (nine) anlamına geliyor.
Marta da bildiğimiz mart.
Mart Nine yani.

Mart Ayının bir kaç hafta öncesinden sokaklarda her köşede bilezik tezgahları bitiyor.
Envai çeşit ama illa ki kırmızı-beyaz renkli bilezikler, süsler, kolyeler satışa çıkarılıyor.
İnsanlar bu bileziklerden alıp 1 Mart günü sağlık ve mutluluk dilekleriyle sevdiklerine takıyorlar. Sonra baharın ilk çiçekleri açana dek bu bilezikleri ya da iğneli süsleri üstlerinde taşıyorlar.
Günlerce herkes kırmızı-beyaz geziyor ortalıkta. Derken çiçekler açınca üstlerindeki başlarındaki bütün bu süsleri çiçek açmış ağaçlara, bitkilere bağlıyor ve böylece baharın gelişini kutluyorlar. Bir diğer bahar habercisi de leylekler tabii ki. Leyleği havada görenler de çiçekleri beklemeden ağaçları süslemeye başlıyorlar. Ve sahiden Bulgaristan'da çok fazla leylek var.

Bileziklere "martenitzi" deniyor.
Kırmızı ve beyaz renklerin kan ve kar sembolü olduğu söyleniyor. Yaklaşık bin yıllık bir gelenek olduğu için doğrulanabilecek bir hikayesi yok ama çeşitli söylentiler var.

Örneğin bir hikaye Nuh tufanına dayanıyor. Kara parçası gördüğünü haber vermeye gelen beyaz güvercin beyaz bir ip taşıyor gagasının ucunda. Fakat güvercin yaralanınca birkaç damla kan ipe akıyor vs.

Bir diğer hikayede güvercinin yerini kırlangıç alıyor. Bu kez kuşumuz kendilerine verimli topraklar arayan ilk Bulgarlar arasında habercilik yapıyor. Aynı güvercin hikayesindeki gibi mesaj ulaştırmaya çalışırken yaralanıp gagasında taşıdığı mesajın üzerine kanıyor. Mesajı alan kişi kızkardeşinden gelen bu kırmızı-beyaz nesneyi üzerine takıyor ve onun sağlığının habercisi olduğu için kutsal sayıp bütün diğer elemanların da aynı nesneden takmasını istiyor.

Kırmızı renk ayrıca kanla bağlantılı olarak sağlığı sembolize ediyor ve bileziği takan kişiyi rahatsızlıklardan koruyor. Mart Nine'nin tıpkı mart havası gibi değişken bir ruh haline sahip olduğu inanışı çok yaygın. Ritüeller ise onu mutlu kılma amaçlı zira nine ne kadar mutlu olursa havalar da o kadar güzel olur.

Nasıl başladığı kesin olarak bilinmeyen bu gelenek farklı hikayelerle süslenerek bugünlere kadar geliyor.

Bir de ne kadar uygulandığını tam olarak bilmediğim bir başka durum var bu martenitzi'lerle ilgili: çocuklar, erkekler, kadınlar, evlenmemiş kadınlar hep farklı yerlerine takıyorlar bunları. Biri göğsüne, öteki sol koluna, beriki sağ koluna vs. Böylelikle bir yandan da nikah yüzüğü ya da nüfus kağıdı rengi gibi bir anlam yüklenmiş oluyorlar. Şunu bile kimlik göstergesi olarak kullanıyorlar ya...

Martenitsaların gelmiş geçmiş tarihinde en önemli yere sahip olan şekiller ise, "Pijo ve Penda" adıyla bilinen kırmızı ve beyaz ipten yapılmış kuklalardır.

Martenitsalarda kullanılan beyaz renk uzun ömrü, kırmızı renk ise, sağlık ve gücü simgeler.